نوشته‌ها

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه، ساخته دست جن ها

از دیرباز تا کنون در مورد قنات قصبه گناباد افسانه ها و روایات بسیاری وجود داشته است. اهالی قدیمی گناباد همگی متفق القول هستند که ساخت این قنات به این عمق، از دست فرزند آدم بر نمی آید و این قنات را نیروهایی فراتر از بشر ساخته اند. این قنات مرکز افسانه های این چنینی است. از جمله اهالی این منطقه و همسایگان این قنات می گویند که براساس شنیده های خود، از زمان های قدیم، نام شهر گناباد خراسان در اصل جن آباد بوده است. در طول زمان و بعدها تلفظ آن به صورت جناباد و بعد از آن به صورت امروزی خود یعنی گناباد، درآمده است.

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد

برخی خراسان پژوهان، ریشه این قنات و افسانه ها را عمیق تر می دانند. بر طبق یکی از افسانه های قدیمی، احداث قنات قصبه گناباد را باید به فرمان “بهمن” که یکی از سلاطین قدیم ایران بوده است، برای کفاره گناهی بزرگ منسوب کرد. همچنین، براساس این داستان معروف که حتی در 12 رخ در شاهنامه فردوسی نقل شده است، وجود این قنات در شهر گناباد، به پیش از زمان کیخسرو می رسد.

طبق بررسی های باستان شناسان، با استفاده از سفال های جمع آوری شده از کنار دهانه چاه های اصلی، قدمت این قنات عجیب به دوره پادشاهی هخامنشیان می رسد. نام گناباد همواره با نام قنات آن همراه بوده است. در نهایت می توان گفت که قنات قصبه، قناتی کهن با ویژگی های شگفت انگیز و قدمتی2500 تا 2700 ساله است. طبق بررسی های انجام شده بر سفال های قرن چهارم و نهم هجری كه در كناره برخی چاه های فرعی قنات قصبه گناباد مشاهده شده، احتمال دارد شاخه اصلی قنات به طول 6403 متر ابتدا در امتداد شمال به جنوب حفر شده باشد. سپس در دوره های بعد به مقتضای نیاز شاخه های فرعی در جهت جنوب غربی از شاخه های اصلی جدا شده باشد.

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد

معرفی قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد، شاهكار پیوند هنر، علم، و مدیریت منابع آب است كه مهمترین شاخصه آن عمق مادر چاه، تكنولوژی حفر قنات و نیز شیوه بهره برداری آب می باشد. این موضوع، قنات قصبه گناباد را به یكی از جاذبه های تاریخی و مهندسی جهان تبدیل كرده است. قنات قصبه از 2 رشته اصلی و 6 شاخه فرعی تشكیل شده‌ است. چاه مادر آن در دامنه شمالی سیاه كوه و مظهر كنونی قنات در جنوب محله معروف به قصبه شهر قرار دارد.

از جمله مهمترین تدابیر به كار رفته در معماری این قنات می توان به تعدد چاه های آن اشاره کرد كه به بیش از 470 حلقه می رسد. تعدد چاه ها سبب پیشگیری از كور شدن آن ها توسط دشمنان هنگام حمله و همچنین كاهش وزن طناب در زمان حفر و تخلیه چاه ها شده است. از دیگر تدبیرات خلاقانه بکار رفته در این قنات آن می توان به 2 شاخه شدن کانال قنات در فاصله 683 متری كانال اصلی و سپس 6 شاخه شدن كانال ها اشاره کرد. این موضوع به دلیل پیشگیری از ریزش احتمالی و قطع جریان آب می باشد.

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد

امروزه 60 درصد چاه های قنات مسدود شده است. 40 درصد آنها با آبدهی 150 لیتر در ثانیه باقی مانده است. مادر چاه قنات قصبه با آبدهی بیش از 130 لیتر در ثانیه واقع در دامنه های شمالی سیاه كوه با كانالی به طول 33 كیلومتر متشكل از هفت كانال متصل به هم تا مظهر قنات واقع در جنوب محله معروف به قصبه شهر یك شاهكار ساخته دست بشر می باشد و نمادی از توانایی انسان در سازگاری با محیط است.

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه گناباد

دهانه آتشفشانی راین

موقعیت دهانه های آتشفشان

دهانه آتشفشانی راین در استان کرمان، یکی از کم نظیرترین جاذبه های طبیعی در ایران و جهان است. در فاصله 30 کیلومتری جنوب شرق شهر راین واقع در استان کرمان در اطراف دهکده های قلعه حسنعلی ، قلعه حیدر و توتک، تعداد 14 دهانه انفجاری وجود دارد. این دهانه آتشفشانى به شکل هاى گرد و بیضى دیده مى شوند و بزرگترین آنها، قطرى به اندازه 1150 متر و عمقی نزدیک به 300 متر دارد. منطقه قلعه حسنعلی، در محل تلاقی سه گسل مهم كه شاخه‌ هایی از گسل نایبند، كوهبنان و كلمرد می‌باشند، واقع شده است.

دهانه آتشفشانی راین

دهانه آتشفشانی راین

برخورد شهاب سنگ

گویوویچ در سال ،1973 برای اولین بار این کراترها را محل برخورد سنگ‌ های آسمانی عنوان کرد، اما بعدها میلتون به سال 1976 و سپس سبزه ‌ای در سال ،1363 آنها را کراترهای آتشفشانی قلمداد کردند. کراترها از سنگهای آتشفشانی ائوسن، آلگلومرای اولیگومیوسن و آبرفت‌های کواترنر تشکیل شده‌اند. از میان 14 کراتر منطقه فقط کراتر شماره 9 سنگ‌های ماگمایی جوان و الترابازیک فوران کرده است. قطر این دهانه آتشفشانی 1150 متر، ارتفاع لبه شرقی دهانه 2270 متر و ارتفاع لبه غربی دهانه 2335 متر است. بزرگترین دهانه در این منطقه، ریختى نزدیک به ریخت دهانه هاى برخوردى یا (impact craters) دارد. گفتنی است که نمک موجود در انتهای این کراتر از کیفیت و مرغوبیت بالای برخوردار است که به دلیل بهره برداری غیر اصولی، باعث تخریب دهانه ها شده است.

دهانه آتشفشانی راین

دهانه آتشفشانی راین

ثبت ملی

طبق اطهارات سرپرست اداره کل میراث فرهنگی کرمان، دهانه های آتشفشانی پرجاذبه در کنار بافت تاریخی شهر راین و ارگ راین آن و همچنین کوه هزار قرار دارند که منطقه راین را به یکی از مقاصد گردشگری حوزه جنوب شرق ایران تبدیل کرده‌اند. وی با بیان اینکه این استان دارای آثار طبیعی فراوانی همچون آبشارها، غارها، کوه‌ ها و چشم‌ اندازهای طبیعی است گفت: با ثبت این آثار در فهرست آثار ملی کشور می ‌توان گام‌ های بلندتری در جهت حفظ این آثار برداشت و زمینه جذب گردشگران با علایق ویژه را در استان کرمان فراهم ساخت.

دهانه آتشفشانی راین

دهانه آتشفشانی راین